Samenvatting van Het bos bestaat niet door Jan den Ouden

Total
0
Shares
Samenvatting van Het bos bestaat niet door Jan den Ouden

Samenvatting van Het bos bestaat niet door Jan den Ouden


In dit artikel wil Den Ouden duidelijk maken dat het Nederlandse landschap, en bos in het bijzonder, voortdurend aan verandering onderhevig was, is en blijft. Er is volgens hem dan ook geen enkel referentiebeeld waaraan we de ontwikkelingen van nu kunnen spiegelen, simpelweg omdat we in een eenmalige, unieke wereld leven.

Het Nederlandse landschap is in geologische termen nog heel jong. Wanneer we terugkijken in de tijd moeten we concluderen dat de samenstelling van de bosvegetatie voortdurend in beweging was, en dat in principe nog steeds is. De veranderingen vinden echter plaats op een tijdschaal die zich aan onze waarneming onttrekt. Voor ons is de consequentie dat de samenstelling en structuur van ecosystemen die we nu waarnemen niet meer dan een punt vormen op een altijd maar voortschrijdende lijn.

Flora en fauna in Nederland

Het is niet bekend wat voor bossen de eerste bewoners van dit land aantroffen. Wat wel duidelijk is, is dat de natuurlijke samenstelling van de flora en fauna in Nederland altijd aan verandering onderhevig is geweest. Van een ‘natuurlijk evenwicht’ is op geen enkel moment sprake geweest. De samenstelling en structuur van het huidige Nederlandse bos is vrijwel geheel onder de invloed van menselijk handelen tot stand gekomen. Referentiegebieden, zoals natuurlijke bossen in andere delen van de wereld, kunnen eigenlijk niet model staan voor bos waarnaar we hier moeten streven. Ze bieden weinig houvast voor de beantwoording van vragen over ontwikkelingen in de toekomst.
Het beheer van de bossen in Nederland is in de loop van de eeuwen sterk veranderd, afhankelijk van de producten en diensten die eigenaren en gebruikers van de bossen wensten en van de rechten en plichten die aan bosgebruik verbonden waren. Vooral in de afgelopen eeuwen heeft het beheer van bos altijd een sterk sociaal aspect gehad. Op de golven van maatschappelijke ontwikkelingen heeft ook het bosbeheer zich de afgelopen eeuw voortdurend aangepast aan de omstandigheden van het moment. Het is dan ook niet mogelijk om te spreken van ‘traditioneel’ bosbeheer.


Bosbeheerders maken keuze

Bosbeheerders staan nu voor de keuze welke maatregelen ze moeten nemen om ervoor te zorgen dat hun bos tegemoet komt aan de maatschappelijke eisen van nu en later. In dit verband wordt door verschillende actoren gewerkt met referentiebeelden. Dit terwijl het gekozen referentiebeeld maar een van de vele mogelijke hypotheses is waaraan het huidige landschapsecologisch experiment kan worden getoetst. Ze zijn het resultaat van een proces uit het verleden en hebben daardoor een slechts zeer betrekkelijke waarde voor de toekomst. Daarnaast kijkt men soms ook naar de ‘verkeerde’ referentiebeelden. In de keuze voor een bepaald beeld spelen allerlei belangen mee. Nu het natuurlijk functioneren van bos uitdrukkelijk als doelstelling van het beheer wordt genoemd, zullen de opvattingen over bos nog sterker uiteen gaan lopen dan al het geval is. Het begrip ‘natuur’ is helaas niet bevredigend te definiëren waardoor alle uitspraken over natuur slechts meningen zijn.

Nieuwe boomsoorten

Daarnaast wordt de bijdrage van exoten (nieuwe boomsoorten) aan de biodiversiteit volgens Den Ouden schromelijk onderschat en ondergewaardeerd. Veel bosbeheerders vinden dat exoten verwijderd moeten worden omdat ze niet in een referentiebeeld passen. Den Ouden vind echter dat we moeten leren met exoten te leven. De flora en fauna van de wereld globaliseert namelijk. Daarom is Den Ouden ervoor om in het bosbeheer niet meer te spreken over potentieel natuurlijke vegetatie, maar gewoon over potentiële vegetatie.
Op dit moment leidt het beheer in Nederland tot vervlakking van het bos, omdat men denkt in termen van natuur. Geïntegreerd bosbeheer en verjongen leiden tot grootschalige kap van bomen. Het probleem wordt vooral veroorzaakt doordat bij beslissingen over ingrepen de opstand of zelfs de boom als uitgangspunt wordt genomen en niet het bos als geheel. De referentie wordt helemaal losgelaten en er wordt uitsluitend besloten op basis van wat zich ter plekke aandient. Het is een postmodern beheersconcept.

Beheersbare natuur

Wat kunnen we dan nog met referenties? Zonder referenties is het onmogelijk om een bos te beheren. Beheersingrepen moeten immers leiden tot een gewenste ontwikkeling. Deze moeten echter wel meetbaar zijn. Het hanteren van een referentie in de vorm van een eindbeeld is dus vruchteloos, eenvoudigweg omdat dergelijke referenties niet bestaan. Natuurbeheer in bossen moet niet in termen van patronen worden geformuleerd maar in termen van processen. Het is aan de mens om te bepalen of bepaalde ontwikkelingen wenselijk zijn. Nieuwe natuur is nooit als de oude natuur. Aan de natuur zelf kunnen we geen criteria ontlenen om zo’n evaluatie te maken. Met het loslaten van referentiebeelden en door ruimte te laten aan natuurlijke processen wordt het beheer van bos niet gemakkelijker, maar wel een stuk spannender.




 

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Dit vind je misschien ook leuk
Natuur

Natuur

123hoe.nl. Alle nuttige informatie over ieder onderwerp. Hoe werkt …? Hoe zit … in elkaar? Hoe kun je het beste …?
Bericht bekijken